آل بویه

«320-447 ق / 932-1055 م»

در سالهای ضعف و انحطاط بغداد که امراء ترک و کرد و گیل و دیلم خلیفه را هم در تختگاه وی دست نشانده قدرت و غلبه خویش ساخته بودند، با آن که در ایران اندیشه ایجاد یک قدرت پایدار همراه با احیاء سنت باستانی در خاطر بسیاری از داعیه داران عصر، از گیل و دیلم و طبری شکفته بود، تحقق این رویاء آن هم در یک مدت کوتاه، تا حدی فقط برای آل بویه ممکن شد که آن نیز به سبب اختلافات خانگی، تقید به تقلید از دعوت زیدیان، و برخورد با انقلابات خراسان خیلی زود مثل یک رویای صبحگاهی پایان یافت .

طاهريان

دولت طاهريان، اولين دولت اسلامى بود که در دوران خلافت در ايران به وجود آمد و بخش قابل ملاحظه اى از اين سرزمين را به صورت نوع حکومت موروثى محلى از نظارت مستقيم خليفه بغداد خارج کرد. با اين حال، اين دولت در کسب قدرت و حفظ آن، محتاج به اعمال خشونت در مقابل خلفا نشد. طاهر بن حسين، معروف به " ذواليمينين " که اين دولت به وسيله وى بنياد شد، از موالى وابسته به قبيله خزاعه از اعراب خراسان بود. طاهر تربيت عربى داشت. خاندانش نيز، ايرانى نژاد و فارسى زبان بودند که از مدتها پيش درپوشنگ ( فوشنج )‌ هرات شهرت و قدرت داشتند.

خوارزمشاهيان و مغولان

 

سرزمين خوارزم و منصب خوارزمشاهي
سرزمين خوارزم در شمال ماوراء النهر و در کنار درياچه خوارزم ( آرال کنوني ) ، بدليل اينکه در قسمت پايين دو رود سيحون و جيحون قرار داشت . از کشاورزي پر رونق و تجارت گسترده بر خوردار بود.
از آنجايي که خوارزم يک ايالت مرزي به شمار مي آمد با فتح ماوراء النهر بوسيله مسلمانان اهميت آن افزوده شد و حکامي که توسط سلجوقيان براي اداره آن تعيين مي شدند ، اختيارات فراوان داشتند . آن ها خوارزمشاه يا شاه خوارزم ناميده ميشدند که مشهورترين آنان سلطان محمد خوارزمشاه بود که پس از سلجوقيان به حکومت رسيد

غزنويان ، اولين سلسله ترک نژاد در ايران

 

آلپتکين ، يکي از سپهسالاران سامانيان ، در اواخر عمر خود ، از دولت ساماني ناراضي شد و به شهر غزنين رفت و با جانشينانش در اين شهر حکومتي را تشکيل داد که اين حکومت غزنويان ناميده شد . آن ها از غزنين به جنگ با بت پرستان مي رفتند .
سلطان محمودغزنوي ، بزرگترين فرمانرواهاي غزنويان ، قلمرو خود را از غزنين فرا تر برد . او به سيستان لشکر کشيد و بقاياي صفاريان را بر انداخت ، به خراسان و ماوراءالنهر حمله کرد و قسمتي از قلمرو آل بويه را به تصرف درآورد.سلطان محمود در طول حکومت داري خود ، چندين بار به هندوستان لشکرکشي کرد و هر بار بر قلمرو غزنويان افزود و با غارت بت خانه هاي هندوستان ، ثروت فراواني را نصيب خود کرد و باعث شد تا زمينه حملات بعدي غزنويان به هندوستان فراهم شود . از جمله بت خانه هايي که در هندوستان توسط سلطان محمود فتح شد ، معبد سومنات بود .
از خصوصيات سلطان محمود غزنوي علاقه او به شاعران بود و دربار او هميشه مرکز تجمع بسياري از شاعران بود . از شاعران به نامي که در اين دوره مي زيستند، فردوسي توسي را مي توان نام برد با اين تفاوت که او شاعر درباري نبود .

نابساماني و تهاجم خارجي ، غزنويان را ضعيف مي سازد
پس از سلطان محمد ، پسرش مسعود ، حكومت را به دست گرفت . سلطان مسعود از كارداني و تدبير پدرش بهره اي نداشت .از جمله يکي از وزيران معروف دولت غزنوي به نام حسنک وزير را به سلطان مسعود پس از پدرش مسعود بر مسند حکومت نشست اما از کارداني و تدبير پدرش ، اتهام مخالفت با حکومت خود به قتل رساند . اما به دليل لشکر کشي متعدد به نواحي مختلف ايران و کسب فتوحات در هند ، از مرز شمالي غزنويان يعني ماوراء النهر غفلت کرد و در نتيجه ترکان سلجوقي وارد خراسان شده و با در هم شکستن سپاه سلطان مسعود ، او را فراري دادند . دولت غزنوي مدت ها به صورت يک دولت کوچک محلي در غزنين بدون اهميت و اقتدار به حيات خود ادامه داد.

سرزمين مازندران و گيلان از نظر طبيعي به دو بخش جلگه اي و کوهستاني تقسيم ميشد که به قسمت کوهستاني گيلان ديلم و به مازندران طبرستان مي گفتند و از قرن سوم هجري اسلام در اين مناطق پديد آمد و دولتهايي در آنجا تشکيل گرديد.

ديلميان از علويان طبرستان استقبال مي کنند
در اواسط قرن سوم هجري , مردم طبرستان و ديلم توسط گروهي به نام علويان که از نسل امام حسن بودند , به دين اسلام فرا خوانده شدند و بدليل تمايلات استقلال طلبانه , به کمک آنان دولت علويان را تاسيس کردند . مرکز حکومت آنان شهر آمل و از مشهورترين سران علويان داعي کبير و و ناصر کبير بود . حکومت علويان توسط سامانيان منقرض شد ولي پيروان و سپاهيان آن ها بدنبال انجام فعاليتهايي در سلسله آل زيار و آل بويه را تاسيس کردند.

ماه يزد يار بزرگ مردی به مانند بابک
شايد در تاريخ نام بابک و ابو مسلم خراسانی بيش از افراد د يگر در مبارزه با اعراب بيان شده است اما به غير از اين بزرگ مردان ايران افراد ديگری نيز در راه کاهش نفوذ اعراب در ايران مبارزاتی کردند که ميتوان به: استاد سيس، يوسف برم، مقنع، حمزه اذرک، بابک، يعقوب ليث، ماه يزديار و . . . را نام برد. در بين اين افراد ميخواهيم در مورد ماه يزد يارصحبتی بکنيم که قيام وی در طبرستان صورت گرفت.

زندگينامه بابك خرم دين

سرزمين ايران با تاريخ و تمدن كهن خود ؛ پستي و بلندي هاي فراواني را پشت سر گذاشته است و در اين ميان آزاديخواهاني به قيام برخاسته اند كه بايد ياد و خاطره آنها يراي هميشه زنده بماند و شايسته است كه  در مورد اين  شخصيتهاي  تاريخي و سال‌هاي مبارزه آنها تحقيقات بيشتري صورت گيرد هر چند مورخان بزرگي نظير  سعيد نفيسي و دكتر باستاني پاريزي در مورد بابك مطالب متعددي آورده اند . اما نياز به توجه و تحقيق بيشتري در اين زمينه وجود دارد . در مورد بابك  اما همين قدر كافي است كه گفته شود بابك كسي بود كه به مدت  22 سال با خلفاي عباسي جنگيد و اجازه نداد كه پاي آنها  به  منطقه شمال غرب ايران باز شود .

زندگینامه جابربن حیان
جابربن حيان در حدود سال ۷۵۰ ميلادي در توس ولادت يافت. اما در مورد تاريخ دقيق تولد و حتي مرگ و محل تولد وي اختلاف نظر وجود دارد. گفتني است که صفت کوفي که در روايات بسياري به دنبال نام جابر آمده است، نشانگر زادگاه او نيست، بلکه حاکي از آن است که وي مدتي در کوفه اقامت داشته است.
وی برای آموختن علم و دانش به سرزمین های مختلفی سفر نمود. در مدینه مدت بسیاری محضر امام جعفر صادق (ع) را درک نمود و بعد ها همواره از ایشان به بزرگی و عظمت یاد می کرد. او پس از شهادت امام به کوفه رفت و در آنجا، آزمایشگاه خود را تاسیس کرد.

زندگينامه:حكيم ابوالقاسم فردوسي

حکیم ابوالقاسم حسن بن علی توسی معروف به فردوسی (حدود سال ۳۱۹ تا حدود ۳۹۷ هجری خورشیدی) در ناحیه توس خراسان به دنیا آمد و همانجا درگذشت و به خاک سپرده شد. او شاعر حماسه‌سرای ایرانی و گویندهٔ شاهنامهٔ فردوسی است که مشهورترین اثر حماسی فارسی است و طولانی‌ترین منظومه به زبان پارسی تا زمان خود بوده‌ است. او را از بزرگ‌ترین شاعران فارسی‌گو دانسته‌اند. در ایران روز ۲۵ اردیبهشت به نام روز بزرگداشت فردوسی نامگذاری شده‌ است.

 

 

سهراب سپهری در 15 مهر ماه 1307 در شهر کاشان به دنیا آمد. پدرش اسدالله سپهری کارمند اداره پست و تلگراف بود و هنگامی که سهراب نوجوان بود پدرش از دو پا فلج شد. با این حال به هنر و ادب علاقه ای وافر داشت. نقاشی می کرد، تار می ساخت و خط خوبی هم داشت.